PROJEKT PARTNERSKI


 
 
Życiorys      "Rezerwa narodu"

Włączenie ludu do narodu
- oto droga do niepodległości Polski, przekonywał Popławski

 
„Rezerwy narodu”
Dla Popławskiego jedną z nadrzędnych wartości był solidaryzm narodowy. Pojęcie „naród” pojmował jako historycznie wytworzoną zbiorowość wszystkich warstw społecznych, związaną jednością pochodzenia, języka i religii, tradycji historycznej i więzów politycznych przedrozbiorowej Polski. W jego myśli politycznej naród był zatem kategorią historyczną i traktowany był jako jeden społeczny organizm, obdarzony wspólną świadomością, poczuciem wewnętrznej jedności i – podobnie jak organizm ludzki – posiadał uczucia i ideały, indywidualność i charakter. Jako jeden z pierwszych myślicieli politycznych Popławski zauważył, iż w dobie zaborów, w walce o utrzymanie polskości wystąpić miały wszystkie „rezerwy narodu”, a nie jak dotychczas warstwy posiadające i uprzywilejowane (które stanowiły wówczas ok. 10% społeczeństwa polskiego). Odwołując się do wspomnianej „rezerwy narodu” Popławski w swojej publicystyce eksponował lud.

Chłopi i ludzie pracy
Jako lud początkowo rozumiał mieszkańców wsi, których cenił wysoko. Ich narodowa postawa wyrażała się chociażby w obronie swojej ziemi przed niemiecką Komisją Kolonizacyjną. Postawa ta zrobiła na nim ogromne wrażenie i przeciwstawiał ją wątpliwej jakości patriotyzmowi szlachty sprzedającej swe majątki Niemcom. Chłopi uosabiali dla Popławskiego przywiązanie do tradycji, obyczajów, ziemi, języka, co stało w opozycji do liberalnego indywidualizmu. Z biegiem czasu, po nabyciu kolejnych doświadczeń życiowych rozszerzył zakres pojęcia „lud”, obejmując nim całość warstw pracujących, a więc włączając również robotników, mieszczaństwo i inteligencję. W 1887 r. napisał: „Osobiście należę do ludu, bo lud stanowią nie tylko ci, którzy ziemię orzą lub w fabryce mają robotę, ale i ci wszyscy, którzy żyją wyłącznie z rezultatów swojej pracy osobistej.”

Dla Niepodległej
Uznał, iż patriotycznym obowiązkiem warstw wyższych głównie inteligencji jest praca organiczna nad podniesieniem cywilizacyjnym (oświatowym, kulturalnym) i duchowym ludu, zwłaszcza wiejskiego, gdyż to właśnie od jego narodowej postawy zależały według niego sukcesy w walce z germanizacją i rusyfikacją. Demokratyzacja stosunków społecznych, podniesienie do rangi narodu politycznego warstw pracujących, przekształcenie ich w świadomy i nowoczesny naród oraz nadanie im pełni praw były dla J. L. Popławskiego warunkiem koniecznym, aby nastąpiło autentyczne urealnienie dążeń niepodległościowych.
 

„Polak” - popularne pismo z misją

Nie bez słuszności „Polak” uważany jest za najwybitniejsze osiągnięcie publicystyczne Popławskiego. Spośród pism emitowanych przez obóz narodowy cieszył się on największą popularnością, jak czytamy w sprawozdaniu KC LN z 1898 r., pomiędzy drukami nielegalnymi w Królestwie Polskim „...pierwsze miejsce zajmuje pismo «Polak» (...) Rozchodzi się nie tylko wśród ludności wiejskiej, ale również śród drobnych mieszczan, robotników fabrycznych i młodzieży szkolnej, w ogóle tam gdzie drugi organ stronnictwa «Przegląd Wszechpolski» okazuje się nie dość popularnym” (T. Kulak, Jan Ludwik Popławski 1854-1908. Biografia polityczna, t. 1, Wrocław 1989). Jan Ludwik na łamach pisma prowadził regularnie, aż do 1907 r. stałą rubrykę „Sprawy polskie” analogiczną do znanej z „Przeglądu Wszechpolskiego” „Z całej Polski”. Poczesne miejsce zajmowała w miesięczniku tematyka historyczna. Popławski przybliżał dzieje Polski, eksponował zwłaszcza tradycję wojen obronnych i powstań narodowych, a specjalnie udział w nich przedstawicieli ludu (Bartosz Głowacki, Jan Kiliński). Wszystko to obficie urozmaicano materiałem ikonograficznym wykorzystując do tych celów malarstwo patriotyczne Jana Matejki czy Artura Grottgera. Drugim wiodącym tematem były zagadnienia z zakresu polskiej geografii, kultury, obyczajów, czy języka. Wszystko to oczywiście służyć miało rozbudzeniu świadomości narodowej wśród ludności wiejskiej, przetworzeniu tej biernej masy w rozumiejących swą ponadzaborową jedność Polaków i zdających sobie sprawę z obowiązków jakie nakłada przynależność do jednego narodu, obywateli.

 

Fragment hasła dra hab. Rafała Łętochy „Jan Ludwik Popławski”
w Encyklopedii „Białych Plam”


 
design by DESEO